|
TIGERMIWIN
N
ANE?|UF
AMEQRAN
(AKAKUS)
D (TASILI) idisen nnsen ellan d ul n
ane/\uf
ameqran .
-Akakus idurar llan d’
ane/\uf
n libya .
-Tasili idurar llan d
ane/\uf n zzayer,
idurar uh isulay meqquret yin
ta/uri
n unug
n imazigin
imezwaren . t tagerma
nnsen si 8000 isuggasen q.t .
D idurar-uh ččarun
s tinnugin
n tagerma
n azar-mezruy , si yisi
ane/\uf
tamurt tewreg
, d dis
an/er
yerxa , t-teččar
s
l;iwan , d tmeddert tamenzut n
imazigen
imezwaren .

(Tassili)
Isin imazigen
azar-mezruy kellin d’ iyerjan-nnsen , d af tselli ,
tmeddert-nnsen d adlasil di ddunit .
Klin
l;iwan
yelli ddren di tallit-nnsen , am :-
Lefyal d zzurafat , d
ifunasen , d igmaren ….atg .
D klin igella-nnsen , d
mammek âebbden
disen .
Kelsen tmeddert-nnsen af
tselli , d urin amezruy-nnsen war isekkilen , an accaw
wismrawt/a
am,al
wel-yessen-c tgusa
af tagerma
t
ta/uri n
ane/\uf
ameqran . ssnen kan
ta/uri
n SBANYA D
FRANVA
.
D’ alemmas n accaw-uh ,
usun-d sen imusnawen in
ane/\uf
ameqran , smay ad snirmen tinnugin
n
ane/\uf , d ad arin
gef-sent .
-
Amusnaw
(HINIRI LUT ) d imeddukla-nnes snirmen af tinnugin
n TASILI d’ asuggas 1956 – 1957 di zzayer , d yesseffeg-d
adlis n TINNUGIN
N TASILI .
D amusnaw (MURI) yesnirem
af tinnugin
n AKAKUS s asuggas n 1955 an 1964 ,
D yesseffeg-d
adlis TADRART AKAKUS .
Imusnawen-uh mlilen di tgusiwin
rxanet . d igmad yelli
ww.en-asen
s tigmi-nnsen af tinnugin
n
ane/\uf :-
HINIRI LUT
i/un
tinnugin
n tasili in ukuz n tiwalayin , acku hiniri lut yessiser
tawala tamezwart d tissnat di tawala uğğut .
Tiwala
tmeqrarin n
ta/uri
n
ane/\uf
:-
1.
Tawala n
iveyya,en
.
2.
Tawala n Igfawen
n twinas .
3.
Tawala n iniltan n (ifunasen) .
4.
Tawala n agmar .
5.
Tawala n algem
.
1-tawala
n iseyyaden
(1000-6000 q.t) , tawala-yuh tessiken tmeddert n imazigen
di tallit n
iveyyaden
, d imazigen
di tawala-yuh isin ttestadun di
l;iwan
imeqraren am :-
bablus d lefyal ,
zzurafat .
t tawala-yuh tinnugin-nnes
ugar-nnesnet
l;iwan
ameqran , mmeklin
wa;edsen
af tselli , d iwdan drusun di tinnugin
,
d aganib
n tawala-yuh ugar-nnes iklay af tselli , d ini yella kan af
lex.u. n unug
, wellac ini di tafekka n unug
.
anakez s tinnugin
belli
ane/\uf
d’ azar-mezruy yisi yewreg
. acku
l;iwan
ameqran Igess
tiga terxa .
d yerru MURI tagara n
amezruy n tawala-yuh in (6000 q.t) . t tiddi n iwdan lli
mmeklin , tisi tezzegret
a..av
(3-3.5m) .
di tagara an nakez s
tawala-yuh tmeddert n imazigen
d’
ane/\uf
agar 1000 d 6000 sugges q.t .
D tisi af
v.a,i
n
l;iwan , t tessiken
l;iwan mammek llan di
tilawt n tmeddert ,
d iwdan n tawala-yuh
mseknun
..fen
amarig n
v.a,i
, d
rew.en
udmawen n
l;iwan
welli
gessun
at-tev.a,un
.
2-tawala
n Igfawen
n twinas :
(8000 –
5000 q.t) , unug
n tawala-yuh iwdan mmeklin s tiddi meqqeryet terxa , d Igfawen-nnsen
gun am twinest meqqeryet .
d wel-dic-c talga
n ales af udem , d iwdan llan mmeklin yerxa di tawala-yuh ,
d yella
l;iwan
ameqran am zzurafa , lfil ,funas .
d’ aganib
n tawala-yuh ini n tinnugin
yettem/un in sent n
tiwalayin :-
1.
Tawala tamenzut :
Tinnugin
n tawala-yuh ini-nnesnet yella kan af
lex.ut
, d s’ ini uğğun
ugar-nnes azuggag
, d tafekka temmini s ini waye.
am awerrag
neg
levfer .
2. Tawwilt n
taneggurayt :
Tinnugin-nnes
mmininet s sen neg
kra,
n initen , d dis tinnugin
n iwdan iččiwen
.
amezwar n tawala-yuh
ye..awet an 8000 q.t
, d aganib
n unug
ugar-nnes iklay af tselli .
3-Tawala
n iniltan :-(ifunasen)
6000 –2000 q.t :
Tawala n ifunasen , tawala n
iwdan ttseferden d’ ifunasen , di tawala-yuh tennefli
ta/uri
n
ane/\uf ugar n
tiwalayin tyidi .
D inejjem ales n
tawala-yuh a-yekli ifunasen yelli yettsefred disen mammek
llan di tilawt n tmeddert , d inejjem tanna a-yessemres
initen rxan di tinnugin
.
d adris di tawala-yuh
meqqer , yettsiken tmeddert n iniltan n ifunasen , d mammek
ttseferden d’ ifunasen , d may
rew.en
irgazen , d ttsiken tmeddert-nnsen di taddart ,
d llanet tinnugin
n tsednan ttrekkebnet ssat tugdirin , d mmeklin irgazen , d
ifunasen-nnsen , t-tgelzimin ttfellqen sisent d’ iderbak ,
d llan ibucilen
..ven
saddu addan , d iwdan gaâemzen
.

D aganib
n tawala-yuh agar iklay d unug
af tselli .
-i/un
( MURI ) tawala-yuh in krad n tiggayin :-
-taggayt
tamezwart
:
amezruy-nnes agar
6000 d 5000 q.t .
-taggayt
tiskrad :
amezruy-nnes di zegni n 5000 sugges q.q .
Tawala n iniltan
tameqqrant n tawalayin d aganib
n unug
di tawala-yuh ankelwi af Iganiben
n tiwalayin tyidi .
4- tawala
n agmar : ( 2000-
accaw amezwar b . t )
yerru MURI amezruy-nnes
in agim wissen q.t . d anaf di tawal-yuh agmar nit
a,\is
n tinnugin
, d agmar yisi wel-yella-c di tiwalayin tyelli qebl-as d
mlun imusnawen n amezruy :-
-belli agmar yekmu in
libya baâd
accaw
wissemrawt/a q.t , d
wuh lli yeğğu
MURI a-yerr akud n tawala-yuh in agim wissin q.t .
d aganib
n unug
at-naf yahwa .
-udlen ikellayen kellin
d’ ales muc mammek yella di tilawt . kellin s
lex.ut
t tafekka n ales wel-tella-c , d yettemsiken agmar inezzeg
di tkerrusin di tawala-yuh .
-tisi dis tagerma
n (GERRMAN) telli yutlay
gfes
(HINIRI LUT ) d accaw wissemmus q.t .
5-tawala
n algem
:
(iccawen imezwaren
b.t) :
neyyet taneggurayt n
tiwalyin n
ta/uri
, d’ akud-nnes d amezruy ay-adel d’ accaw amezwar b.t , acku
imusnawen tterrun ikma n algem
in libya d’ accaw amezwar b.t
D
a,\is
n tinnugin
, algem
yemsiken ikerrez .
d aganib
n tawala-yuh am tawala n agmar .
d’ iklay n iwdan , d ini
lli yemsemres .
medder
|